3-4-101 तस्थस्थमिपां तान्तन्तामः प्रत्ययः परः च आद्युदात्तः च धातोः लस्य ङितः
ङितः तस्-थस्-थ-मिपाम् ताम्-तम्-त-अमः
ङित्-लकाराणाम् विषये तस्, थस्, थ, मिप् - एतेषां चतुर्णाम् प्रत्ययानाम् क्रमेण ताम्, तम्, त, अमः - एते आदेशाः भवन्ति ।
In case of ङित्-लकारs, तस्, थस्, थ and मिप् are converted respectively to ताम्, तम्, त and अम्.
ङित इत्येव। ङिल्लकारसंबन्धिनां चतुर्णां यथासंख्यं तामादय आदेशा भवन्ति। अपचताम्। अपचतम्। अपचत। अपचम्। अपाक्ताम्। अपाक्तम्। अपाक्त। अपाक्षम्॥
ङितश्चतुर्णां तामादयः क्रमात्स्युः ॥
ङितश्चतुर्णां तामादयः क्रमात्स्युः। भवताम्। भवन्तु॥
तस्, थस्, थ, तथा मिप् एते चत्वारः परस्मैपदस्य प्रत्ययाः सन्ति । ङित्-लकाराणाम् विषये एतेषां क्रमेण ताम्, तम्, त, तथा अम् - एते आदेशाः भवन्ति । <<अनेकाल्शित्सर्वस्य>> 1.1.55 इत्यनेन एते सर्वे सर्वादेशरूपेण आगच्छन्ति । क्रमेण पश्यामः - 1. प्रथमपुरुष-द्विवचनस्य तस्-प्रत्ययस्य ताम्-आदेशः भवति । यथा, पठ् धातोः विधिलिङ्लकारस्य प्रथमपुरुषद्विवचनस्य प्रक्रिया इयम् - पठ् + लिङ् [<<विधिनिमन्त्रणा...>> 3.3.161 इति लिङ्] → पठ् + तस् [<<तिप्तस्..>> 3.4.78 इति तस्] → पठ् + शप् + तस् [<<कर्तरि शप्>> 3.1.68 इति शप्] → पठ् + अ + ताम् [<<तस्थस्थमिपां तांतंतामः>> 3.4.101 इति तस्-प्रत्ययस्य ताम्-आदेशः] → पठ् + अ + यासुट् + ताम् [<<यासुट् परस्मैपदेषूदात्तो ङिच्च>> 3.4.103 इति यासुट्-आगमः] → पठ् + अ + यास् + सुट् + ताम् [<<सुट् तिथोः>> 3.4.107 इति सुट्-आगमः] → पठ् + अ + या + ताम् [<<लिङः सलोपोऽनन्त्यस्य>> 7.2.79 इति सकारयोः लोपः] → पठ् + अ + इय् + ताम् [<<अतो येयः>> 7.2.80 इति या-इत्यस्य इय्-आदेशः] → पठ् + अ + इ + ताम् [<<लोपो व्योर्वलि>> 6.1.66 इति यकारलोपः] → पठेताम् [<<आद्गगुणः>> 6.1.87 इति गुण-एकादेशः] 2. मध्यमपुरुष-द्विवचनस्य थस्-प्रत्ययस्य तम्-आदेशः भवति । यथा, पठ्-धातोः लोट्लकारस्य मध्यमपुरुषद्विवचस्य प्रक्रिया इयम् - पठ् + लोट् [<<लोट् च>> 3.3.162 इति लोट्] → पठ् + थस् [<<तिप्तस्...>> 3.4.78 इति थस्] → पठ् + शप् + तस् [<<कर्तरि शप्>> 3.1.68 इति शप्] → पठ् + अ + तम् [ <<लोटो लङ्वत्>> 3.4.85 इति लोट्लकारः लङ्वत् भवति । अतः ङित्-लकारविशिष्टं कार्यमप्यत्र भवितुमर्हति । अतएव <<तस्थस्थमिपां तांतंतामः>> 3.4.101 इति थस्-प्रत्ययस्य तम्-आदेशः भवति] → पठतम् । 3. मध्यमपुरुष-बहुवचनस्य थ-प्रत्ययस्य त-आदेशः भवति । यथा, पठ्-धातोः लङ्-लकारस्य मध्यमपुरुष-बहुवचनस्य प्रक्रिया इयम् - पठ् + लङ् [<<अनद्यतने लङ्>> 3.2.111 इति लङ्] → अट् + पठ् + ल् [<<लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः>> 6.4.71 इति अडागमः] → अट् + पठ् + थ [<<तिप्तस्...>> 3.4.78 इति थ] → अट् + पठ् + शप् + थ [<<कर्तरि शप्>> 3.1.68 इति शप्] → अ + पठ् + अ + त [<<तस्थस्थमिपां तांतंतामः>> 3.4.101 इति थ-प्रत्ययस्य त-आदेशः] → अपठत 4. उत्तमपुरुष-एकवचनस्य मिप्-प्रत्ययस्य अम्-आदेशः भवति । यथा, पठ्-धातोः लृङ्-लकारस्य उत्तमपुरुषैकवचनस्य प्रक्रिया इयम् - पठ् + लृङ् [<<लिङ्निमित्ते लृङ् क्रियातिपत्तौ>> 3.3.139 इति लृङ्] → पठ् + स्य + ल् [<<स्यतासी लृलुटोः>> 3.1.33 इति स्य-विकरणप्रत्ययः] → अट् + पठ् + स्य + ल् [<<लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः>> 6.4.71 इति अडागमः] → अट् + पठ् + इट् + स्य + ल् [<<आर्धधातुकस्य इड्वलादेः>> 7.2.35 इति इडागमः] → अट् + पठ् + इट् + स्य + मिप् [<<तिप्तस्...>> 3.4.78 इति मिप्] → अ + पठ् + इट् + स्य + अम् [<<तस्थस्थमिपां तांतंतामः>> 3.4.101 इति मिप्-प्रत्ययस्य अम्-आदेशः] → अपठिष्यम् [<<आदेशप्रत्यययोः>> 8.3.59 इति षत्वम्] ज्ञातव्यम् - अस्मिन् सूत्रे चत्वारः स्थानिनः, चत्वारश्च आदेशाः दीयन्ते । अतः <<यथासंख्यमनुदेशः समानाम्>> 1.3.10 इत्यनेन एते आदेशाः यथासंख्यम् भवन्ति ।
<<तस्थस्थमिपां तांतंतामः>> - तस्थस्थमिपां । तस्,थस्, थ, मिप्, — एषां द्वन्द्वात्षष्ठीबहुवचनम् । ताम तम् त आम् एषां द्वन्द्वात्प्रथमाबहुवचनम् । 'नित्यं ङित' इत्यस्मान्ङित इत्यनुव्रतते । तदाह — ङितश्चतुर्णामिति । ङितो लकारस्य आदेशभूतानामित्यर्थः । क्रमादिति । यथासङ्ख्यसूत्रलभ्यमिदम् ।