4-2-33 अग्नेः ढक् प्रत्ययः परः च आद्युदात्तः च तद्धिताः समर्थानां प्रथमात् वा प्राक् दीव्यतः अण् सा अस्य देवता
'सा अस्य देवता' (इति) अग्नेः ढक्
'सा अस्य देवता' अस्मिन् अर्थे 'अग्नि'शब्दात् ढक्-प्रत्ययः विधीयते ।
The word अग्नि gets the प्रत्यय ढक् in the meaning of 'सा अस्य देवता'.
अग्निशब्दाद् ढक् प्रत्ययो भवति सास्य देवतेत्यस्मिन् विषये। अणोऽपवादः। अग्निर्देवतास्य आग्नेयोऽष्टाकपालः (तै० सं० १.८.२.१)। प्राग्दीव्यतीयेषु तद्धितार्थेषु सर्वत्राग्निकलिभ्यां ढग् वक्तव्यः (वा० ४.२.८)॥
आग्नेयम् ॥
'अग्नि' शब्दात् <<सा अस्य देवता>> 4.2.24 अस्मिन् अर्थे ढक्-प्रत्ययः भवति । अग्निः अस्य देवता सः आग्नेयः । प्रक्रिया इयम् - अग्नि + ढक् → अग्नि + एय [<<आयनेयीनीयियः फढखच्छघां प्रत्ययादीनाम्>> 7.1.2 इति ढकारस्य एय्-आदेशः] → अाग्नि + एय [<<किति च>> 7.2.118 इति आदिवृद्धिः] → आग्न् + एय [<<यस्येति च>> 6.4.148 इति इकारलोपः] → आग्नेय वस्तुतः अस्य सूत्रस्य विषये वार्त्तिककारः वदति - <!प्राग्दीव्यतीयेषु तद्धितार्थेषु अग्निकलिभ्याम् सर्वत्र ढक् वक्तव्यः!> । इत्युक्ते, अग्नि-शब्दात् कलि-शब्दात् च सर्वेषु प्राग्दीव्यतीय-अर्थेषु ढक्-प्रत्ययः एव भवति, न अन्यः । यथा - अग्नेः अपत्यमाग्नेयः । कलेः अपत्यम् कालेयः ।
<<अग्नेर्ढक्>> - अग्नेर्ढक् । आग्नेयमिति । प्राग्दीव्यतीयेष्वर्थेष्वयम्,सर्वत्राग्निकलिभ्या॑मिति वचनात् ।
कलेर्ढगित्यत्रोक्तमेवार्थं स्मरयति - प्राग्दीव्यतीयेष्विति ॥