1-4-41 अनुप्रतिगृणः च आ कडारात् एका सञ्ज्ञा कारके सम्प्रदानम् पूर्वस्य कर्ता
अनु + गॄ तथा प्रति + गॄ इत्येतयोः प्रयोगे "यः आदौ शंसति" तत् कारकं सम्प्रदानसंज्ञं भवति । यथा - होत्रे अनुगृणाति, होत्रे प्रतिगृणाति ।
पूर्वस्य कर्तेति वर्तते। अनुपूर्वस्य प्रतिपूर्वस्य च गृणातेः कारकं पूर्वस्याः क्रियायाः कर्तृभूतं संप्रदानसंज्ञं भवति। होत्रेऽनुगृणाति। होत्रे प्रतिगृणाति। होता प्रथमं शंसति, तमन्यः प्रोत्साहयति। अनुगरः प्रतिगर इति हि शंसितुः प्रोत्साहने वर्तते। होत्रेऽनुगृणाति। होतारं शंसन्तं प्रोत्साहयतीत्यर्थः॥
आभ्यां गृणातेः कारकं पूर्वव्यापारस्य कर्तृभूतमुक्तसंज्ञं स्यात् । होत्रेऽनुगृणाति प्रतिगृणाति । होता प्रथमं शंसति तमध्वर्युः प्रोत्साहयतीत्यर्थः ॥
<<कारके>> 1.4.23 इत्यस्मिन् अधिकारे यैः दशभिः सूत्रैः सम्प्रदानसंज्ञायाः विधानम् क्रियते, तेषु इदं नवमं सूत्रम् । <<अनु>>-उपसर्गपूर्वकात् <<गॄ>>-धातोः प्रयोगे, तथा च <<प्रति>>-उपसर्गात् <<गॄ>>-धातोः प्रयोगे प्रकृतसूत्रेण सम्प्रदानसंज्ञायाः विधानं क्रियते । यद्यपि <<गॄ(शब्दे)>> <{9.33}> इत्यस्य अर्थः शब्दं करोति इति वर्तते, तथापि <<अनु+ गॄ>>, एवमेव <<प्रति+ गॄ>> इत्येतयोः अर्थः शंसितारं प्रोत्साहयति, शंसितारम् उत्तेजयति इति भवति । शंसिता (प्रातिपदिकम् शंसितृ इति) इत्युक्ते यज्ञकर्मणि वेदमन्त्रैः यः देवतानाम् स्तुतिं करोति, सः । यज्ञे वेदमन्त्रैः कृता देवतास्तुतिः शंसनम् इति नाम्ना ज्ञायते, तथा च यः एतादृशीं स्तुतिं करोति सः शंसिता नाम्ना ज्ञायते । यदा शंसिता एतादृशीं स्तुतिं करोति, तदा तत्र विद्यमानः अध्वर्युः "ओ अथ मोदै वः" इत्यादिभिः स्ववचनैः शंसितारम् प्रोत्साहयति । एतादृशम् प्रोत्साहनम् अनुगरः / प्रतिगरः इति नाम्ना ज्ञायते । अयं सर्वः यज्ञविधिः एव । अस्मिन् विधौ
<<अनुप्रतिगृणश्च>> - अनुप्रतिगुणश्च । पूर्वस्य कर्तेत्यनुवर्तते । 'गृ शब्दे' इत्यस्य श्नान्तस्याऽनुकरणशब्दाद्गृण इति षष्ठी । अत्र गृधातुः शंसितृकर्मके शंसनविषयकप्रोत्साहने वर्तते । तत्र पूर्वव्यापारस्य शंसनस्य कर्ता संप्रदानमित्यर्थः । तदाह — आभ्यामिति । पूर्वसूत्रे प्रत्याङ्भ्यामिति द्विवचननिर्देशबलात्प्रत्येकमेव धातुसंबन्धावधारणात्तत्साहचर्यादिहापि प्रत्येकमेव धातुसंबन्ध इत्यबिप्रेत्यादाहरति — होत्रे अनुगृणाति प्रतिगृणाति वेति । होत प्रथममिति । शंसितारं होतारमुत्तरोत्तरशंसनविषये प्रोत्साहयतीति यावत् ।ओऽथ मोदै वे॑ति प्रतिगरमन्त्रः । 'ओ' इति संबोधने, मोदै॑ इति लोडुत्तमपुरुषैकवचनम् । 'व' इत्येवकारार्थे । हे होतः । अथ त्वदीयशंसनान्तरं तुष्याम्येवेति तदर्थः । प्रोत्साहने होतुः कर्मत्वं प्राप्तं, पूर्वव्यापारं शंसनं प्रति कर्त्तृत्वाद्धोतुः संप्रदानत्वम् ।