8-1-57 चनचिदिवगोत्रादितद्धिताम्रेडितेषु अगतेः पदस्य पदात् अनुदात्तं सर्वम् अपादादौ
चन चिद् इव गोत्रादि तद्धित आमे्रडित इत्येतेषु परतोऽगतेरुत्तरं तिङन्तं नानुदात्तं भवति। चन — देवदत्तः पच॑ति चन। चित् — देवदत्तः पच॑ति चित्। इव — देवदत्तः पच॑तीव। गोत्रादि — देवदत्तः पच॑ति गोत्रम्। देवदत्तः पच॑ति ब्रुवम्। देवदत्तः पच॑ति प्रवचनम्। इहापि गोत्रादयः कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः ८.१.२७ एव गृह्यन्ते। तद्धित — देवदत्तः पच॑तिकल्पम्। देवदत्तः पच॑तिरूपम्। अनुदात्तस्तद्धित इहोदाहरणमन्यत्र तद्धितस्वरेण तिङ्स्वरो बाध्यते। प॒च॒ति॒देश्यः॑। आमे्रडित — देवदत्तः पच॑तिपचति। अगतेरिति किम्? देवदत्तः प्रप॒च॒ति॒ चन। अत्रागतिग्रहणे <<सगतिरपि तिङ्>> ८.१.६८ इत्यत्र चोपसर्गग्रहणं द्रष्टव्यम्। इह मा भूत् — शुक्लीक॒रोति॑ चन। यत् काष्ठं शुक्लीक॒रोति॑। यत् काष्ठं कृष्णीक॒रोति॑॥
एषु षट्सु परतस्तिङन्तं नानुदात्तम् । देवः पचति चन । देवः पचति चित् । देवः पचतीव । देवः पचति गोत्रम् । देवः पचतिकल्पम् । देवः पचतिपचति । अगतेः किम् । देवः प्रपचति चन ॥
इहापीति । न केवलं तिङे गोत्रादीनीत्यत्रैवेत्यपिशब्दार्थः । तत्र हेतुस्तत्रैव प्रतिपादितः । शुक्लीकरोति चनेति । अगतेरिति प्रतिषेधाभावादत्र निघातप्रतिषेधो भवत्येव । यत्काष्ठमिति । शुक्लीशब्दस्य निघातो न भवति ॥