6-2-160 कृत्योकेष्णुच्चार्वादयः च उत्तरपदात् अन्तः नञः अनोः
कृत्य उक इष्णुच् इत्येवमन्ताश्चार्वादयश्च नञ उत्तरेऽन्तोदात्ता भवन्ति। कृत्य — अ॒क॒र्त॒व्यम्। अ॒क॒र॒णी॒यम्। उक — अ॒ना॒गा॒मु॒कम्। अ॒न॒प॒ला॒षु॒कम्। इष्णुच् — अ॒न॒लं॒क॒रि॒ष्णुः। अ॒नि॒रा॒क॒रि॒ष्णुः। इष्णुज्ग्रहणे <<कर्तरि भुवः खिष्णुच्०>>३.२.५७ इत्यस्य द्व्यनुबन्धकस्यापि ग्रहणमिकारादेर्विधानसामर्थ्याद् भवति। अ॒ना॒ढ्यं॒भ॒वि॒ष्णुः। अ॒सु॒भ॒गं॒भ॒वि॒ष्णुः। चार्वादयः — अ॒चा॒रुः। अ॒सा॒धुः। अ॒यौ॒धि॒कः। अ॒व॒दा॒न्यः॥ चारु। साधु। यौधिक। अनङ्गमेजय। अत्र द्वितीये नञ्समासेऽन्तोदात्तत्वम्। अ॒न॒न॒ङ्ग॒मे॒ज॒यः। वदान्य। अकस्मात्। अत्रापि द्वितीये नञ्समासेऽन्तोदात्तत्वम्। अ॒न॒क॒स्मात्। वर्तमानवर्धमानत्वरमाणध्रियमाणक्रियमाणरोचमानशोभमानाः संज्ञायाम् (ग०सू० १७६)। एते वर्तमानादयः संज्ञायां द्रष्टव्याः। विकारसदृशे व्यस्तसमस्ते (ग०सू० १७७)। अ॒वि॒का॒रः। अ॒स॒दृ॒शः। अ॒वि॒का॒र॒स॒दृशः। गृहपति। गृहपतिक। राजाह्नोश्छन्दसि (ग०सू० १७८)। अ॒रा॒जा। अ॒न॒हः। भाषायां नञ्स्वर एव भवति॥
नञः परेऽन्तोदात्ताः स्युः । अकर्तव्यः । उक् । अनागामुकः । इष्णुच् । अनलङ्करिष्णुः । इष्णुज्ग्रहणे खिष्णुचो द्व्यनुबन्धकस्यापि ग्रहणमिकारादेर्विधानसामर्थ्यात् । अनाढ्यंभविष्णुः । चार्वादिः । अचारुः । असाधुः ॥ (गणसूत्रम् -) राजाह्नोश्छन्दसि ॥ अराजा । अनाहः । भाषायां नञः स्वर एव ॥
द्व्यनुबन्धकस्यापि ग्रहणमिति । भवतीति वक्ष्यमाणेन सम्बन्धः । अत्रैव हेतुः - इकारादेविंधानसामर्थ्यांदिति । भवतेरुदातत्वाततः परस्य खिष्णुच इटैवेकारादित्वे सिद्धे इकारादेर्विधानमिह सामान्यग्रहणार्थमे वेति भावः । अचारुरित्यादि । चरेर्ञुण् चारुः । साधेरुण् साधुः । युधा चरति यौधिकः । एजेः खश् अङ्गमेजयः, ततोऽन्योऽनङ्गमेजयः । वदेरान्यः । न कस्मादकस्मात् । वृतु वर्तते, वृधु वृद्धौ, ञित्वरा सम्भ्रमे, रुच दीप्तौ धृङ् अवस्थाने - एते शानजान्ताः गृह्यते । संज्ञायां कन् - गृहपतिकः । गृहपतिरित्यन्ये पठन्ति ॥