भावलक्षणे स्थेण्कृञ्वदिचरिहुतमिजनिभ्यस्तोसुन्

3-4-16 भावलक्षणे स्थेण्कृञ्वदिचरिहुतमिजनिभ्यः तोसुन् प्रत्ययः परः च आद्युदात्तः च धातोः कृत् छन्दसि

Sampurna sutra

Up

Neelesh Sanskrit Brief

Up

Kashika

Up

कृत्यार्थ इति निवृत्तम्। तुमर्थ इति वर्तते। प्रकृत्यर्थविशेषणं भावलक्षणग्रहणम्। भावो लक्ष्यते येन तस्मिन्नर्थे वर्तमानेभ्यः स्थादिभ्यो धातुभ्यश्छन्दसि विषये तुमर्थे तोसुन् प्रत्ययो भवति। आ संस्थातोर्वेद्यां शेरते (काठ०सं० ११.६)। आ समाप्तेः सीदन्तीत्यर्थः। इण् — पुरा सूर्यस्योदेतोराधेयः (काठ०सं० ८.३)। कृञ् — पुरा वत्सानामपाकर्तोः (काठ०सं० ३१.१५)। वदि — पुरा प्रवदितोरग्नौ प्रहोतव्यम्। चरि — पुरा प्रचरितोराग्नीध्रीये होतव्यम् (गो०ब्रा० २.२.१०)। हु — आ होतोरप्रमत्तस्तिष्ठति। तमि — आ तमितोरासीत (तै०ब्रा० १.४.४.५)। जनि — आ विज॑नितोः॒ संभ॑वा॒मेति॒ (तै०सं०२.५.१.५)॥

Siddhanta Kaumudi

Up

आसंस्थातोः सीदन्ति । आसमाप्तेः सीदन्तीत्यर्थः । उदेतोः । अपकर्तोः । काममाविजनितोः संभवामः । इति श्रुतिः ॥

Laghu Siddhanta Kaumudi

Up

Neelesh Sanskrit Detailed

Up

Balamanorama

Up

Padamanjari

Up

संस्थानादीनामवधित्वेन लक्षणभावः । आ समाप्तेरिति । सम्पूर्वो हि तिष्ठतिः समाप्तौ रूढः; सन्तिष्ठते पिण्डपितृयज्ञ इत्यादौ दर्शनात् । आतामितोरिति ।'तमु ग्लानौ' ॥